Hakaret Suçu
Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 125. ile 131. maddeleri
arasında düzenlenen Hakaret Suçu, bireyin toplum içindeki onur, şeref ve
saygınlığını korumayı amaçlar. Hukukumuzda bu suç, "Şerefe Karşı
Suçlar" başlığı altında, kişinin manevi varlığına yönelik en temel
saldırılardan biri olarak kabul edilir.
1. Suçun Tanımı,Korunan Hukuki Değer
ve Suçun Cezası
Hakaret Suçu Nedir?
Hakaret suçu, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını
rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat etmek ya da sövmek
suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldırmaktır.
Hakaret suçu, TCK md. 125-131 arasında şerefe karşı suçlar başlığı altında
düzenlenmiştir. Hakaret suçu iki farlı şekilde işlenebilir:
a-) Somut bir fiil veya olgu isnat edilmesi suretiyle
kişinin şeref ve saygınlığının zedelenmesi. Örneğin, "Ayşe, x mağazasından
sürekli kıyafet çalıyor" demek şeref ve saygınlığı zedeleyen somut bir
fiil isnat etme mahiyetinde olup hakaret suçuna vücut verir.
b-) Genel ve soyut nitelikteki söz ve davranışlarla, yani
sövme yoluyla kişinin değersizleştirilmesi, rencide edilmesi. Örneğin,
"yavşak polis, bana neden ceza
yazıyorsun" şeklindeki sözler sövme suretiyle hakaret suçuna vücut
verir.
Hakaret suçu doğrudan kişinin birey olmaktan kaynaklanan kişilik
haklarına saldırıdır. Hakaret suçu ile sosyal bir kavram olan “şeref” ve
kişinin özsaygısı korunmaktadır. Bu nedenle, tüzel kişilere karşı (dernek,
vakıf, şirket, spor kulübü, siyasi parti vs.) hakaret suçu işlenemez, hakaret
suçu ancak gerçek kişiler aleyhine işlenebilir. Gerçek kişilerle bağlantı
kurmadan "x şirketini sinkaf edeyim" şeklindeki beyanlar şirket
aleyhine hakaret suçuna vücut vermez. Ancak, "x şirketinin yöneticilerini
sinkaf edeyim" şeklindeki beyan yöneticilere karşı hakaret suçu teşkil
eder.
-Korunan Değer: Bireyin hem kendi iç dünyasındaki
özsaygısı (subjektif şeref) hem de toplum nezdindeki itibarıdır (objektif
şeref).
-Maddi Unsur: Suçun oluşması için hakaretin
mağdur tarafından işitilmesi/görülmesi veya mağdurun gıyabında en az üç kişiyle
paylaşılması gerekir.
Hakaret
Suçunun Kanuni Tanımı ve Cezası
Hakaret suçu ve cezası, 5237 sayılı TCK'nın 125. maddesinde şu
şekilde düzenlenmiştir:
TCK m.125
(1) Bir kimseye onur, şeref ve
saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden
veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi,
üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.
Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle
ihtilat ederek işlenmesi gerekir.
(2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli,
yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada
belirtilen cezaya hükmolunur.
(3) Hakaret suçunun;
a) Kamu görevlisine karşı görevinden
dolayı,
b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç,
düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya
çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından
dolayı,
c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre
kutsal sayılan değerlerden bahisle,
İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı
bir yıldan az olamaz.
(4) Hakaretin alenen işlenmesi halinde
ceza altıda biri oranında artırılır.
(5) Kurul hâlinde çalışan kamu
görevlilerine görevlerinden dolayı hakaret edilmesi hâlinde suç, kurulu
oluşturan üyelere karşı işlenmiş sayılır. Ancak, bu durumda zincirleme suça
ilişkin madde hükümleri uygulanır.
2. Hakaret Suçunun İşleniş Biçimleri
Kanun, suçun işlenişini "Huzurda" ve
"Gıyapta" olmak üzere ikiye ayırır:
A. Huzurda Hakaret
Mağdurun doğrudan yüzüne karşı, mektupla, telefonla
veya görüntülü/sesli iletişim araçlarıyla yapılan hakarettir. Mağdurun bu
iletiyi doğrudan algılaması yeterlidir.
B. Gıyapta Hakaret
Mağdurun yokluğunda işlenen suçun cezalandırılabilmesi
için ihtilat (en az 3 kişiyle paylaşma) şartı aranır. Bu 3 kişinin
hakareti aynı anda duyması gerekmez; farklı zamanlarda farklı kişilere
söylenmesi de ihtilatı oluşturur.
3. Nitelikli Haller (Ağırlaştırıcı
Nedenler)
TCK 125/3 uyarınca, hakaretin aşağıdaki durumlarda
işlenmesi cezanın alt sınırının 1 yıldan az olmamasını gerektirir:
|
Durum |
Açıklama |
|
Kamu
Görevlisine Karşı |
Görevinden
dolayı (hakimin verdiği karar, polisin müdahalesi vb.) yapılması. |
|
Dini/Siyasi
Değerler |
Dini,
siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından dolayı. |
|
Kutsal
Değerler |
Kişinin
mensup olduğu dinin kutsal değerlerine (kitap, peygamber vb.) yönelik olması. |
|
Aleniyet |
Hakaretin
herkesin görebileceği veya girebileceği bir yerde (sosyal medya, TV, cadde)
işlenmesi. |
4. Özel Durumlar ve Cezasızlık
Nedenleri
Hukuk sistemimiz, bazı durumlarda hakaretin yarattığı
haksızlık içeriğinin azaldığını kabul ederek cezada indirim veya ceza
verilmemesi yoluna gidebilir.
Karşılıklı Hakaret ve Haksız Fiil
(TCK 129)
-Haksız bir fiile tepki: Hakaret, mağdurun haksız bir
davranışına tepki olarak işlenmişse ceza 1/3'e kadar indirilebilir veya hiç
verilmeyebilir.
-Kasten Yaralamaya Tepki: Kişi, kendisine yönelik bir kasten
yaralama fiiline tepki olarak hakaret ederse ceza verilmez.
-Karşılıklı Hakaret: Taraflar birbirine hakaret etmişse,
hakim olayın mahiyetine göre her iki tarafa da ceza vermeyebilir veya cezayı
indirebilir.
İspat Hakkı (TCK 127)
Eğer isnat edilen somut fiil (örneğin: "Sen rüşvet
aldın") ispat edilirse, kişiye hakaret suçundan ceza verilmez. Ancak bu
durum sadece somut olgular için geçerlidir; sövme ("Aptal",
"Şerefsiz" vb.) hallerinde ispat hakkı kullanılamaz.
5. Muhakeme Usulü ve Şikayet
Hakaret suçu kural olarak şikayete
bağlıdır. Şikayet süresi, mağdurun fiili ve faili öğrendiği tarihten
itibaren 6 aydır.
İstisna: Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret edilmesi
durumunda suç resen (kendiliğinden) takip edilir ve şikayetten vazgeçme
davayı düşürmez.
Önödeme
TCK m.125/3-a'da
düzenlenen kamu görevlisine hakaret suçunda ön ödeme hükümleri uygulanmaz.
Ancak diğer hakaret suçlarının tamamı ön ödemeye tabidir. Hakaret suçunun,
mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi
halinde de, fail hakkında önödeme hükümleri
uygulanır. Yani, uygulamalar veya sosyal medya (twitter, instagram, facebook,
whatsapp vb.) üzerinden gerçekleştirilen hakaret suçuna ilişkin soruşturma veya
kovuşturmalarda önödeme hükümlerinin uygulanması gerekir. Önödeme failin belli
bir miktar para ödeyerek soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlarından
kurtulmasını sağlayan bir kurumdur. Ancak, hakaret suçunda fail hakkında
önödeme hükümlerinin uygulanabilmesi için fiilin kamu görevlilerine karşı
işlenmemiş olması gerekir.
Kamu görevlisine hakaret suçu hariç, hakaret
suçunun diğer tüm halleri önödeme kapsamındadır. Yani hakaret suçunu düzenleyen
TCK m.125/1, TCK m.125/2, TCK m.125/3-b,c ve TCK m.125/4 fıkraları önödeme
kapsamındadır. TCK m.125/3-a ve TCK m.125/5 ise önödeme kapsamı dışındadır.
Örnek: Sosyal medya üzerinden
özelden direkt mesaj göndererek hakaret suçu işlediği iddia edilen kişiye, TCK
m.125/1-2 gereği kanundaki ceza alt sınırının 3 ay= 90 gün olması nedeniyle; 90
x 100 TL =9.000 TL ön ödeme önerisi
yapılacaktır. Hakaret suçu işlediği iddia edilen fail soruşturma giderleri ile
birlikte, Cumhuriyet savcılığınca yapılacak tebliğ üzerine on gün içinde bu
miktarı ödediği takdirde hakkında kamu davası açılmaz. Kamu davası açıldıktan
sonra yapılan önödeme önerisinin gereği yerine getirilirse kamu davasının
düşmesine karar verilir.
6. Hakaret Suçunu Oluşturan
Sözler
Hakaret suçunun oluşmasına neden olan sözlerin
tek tek kanunda sayılması imkansızdır. Suçun vücut bulması için kişinin onur,
şeref veya saygınlığını rencide edecek somut bir fiil veya olgu isnat edilmeli
veya sövme yoluyla kişinin onur, şeref veya saygınlığına saldırılmalıdır.
Görüldüğü üzere, hakaret suçunda önemli olan kişiyi rencide eden, toplum içinde
değersizleştiren fiillerin cezalandırılmasıdır.
Bir kişiye “şerefsiz”, “haysiyetsiz”, “geri
zekalı”, “aptal”, "salak", “hayvan”, “müsvedde”, "pislik",
"alçak", "yavşak", "fahişe" vb. gibi sözler
söylemenin hakaret suçunu oluşturacağı kuşkusuzdur. "Hırsız",
"rüşvetçi", "adi" , "sahtekar",
"dolandırıcı" gibi kelimeler de hakaret suçu oluşturur.
"Eşek", "köpek",
"öküz", "sığır", "it", "çakal",
"katır", "fare", "enik", "sıpa" vb.
hayvan isimleriyle hitap etmek de hakaret suçunu oluşturur.
Kişiye isnat edilen somut olgu kişinin mevcut
fiziksel veya psikolojik bir özelliğine vurgu yapsa da hakaret suçunu
oluşturur. Örneğin, aksayarak yürüyen birine “allahın topal adamı” demek, gözü
görmeyen birine “kör herif” demek hakaret suçunun oluşmasına neden olur.
Hakarete uğrayanın kişisel özellikleri dışında
kalmak şartıyla kendisine isnat edilen fiil veya olgu ispatlandığı takdirde
hakaret suçu oluşmaz. Örneğin, “sen Ayşe’nin eşyalarını çaldın” denildiğinde,
bu olgu ispatlanırsa hakaret suçu oluşmaz. Fakat, daha önce işlediği bir
hırsızlık suçundan sabıkalı olan kişiye, “sen hırsızsın” demek hakaret suçudur.
Kaba ve nezaketsiz söz ve davranışlar hakaret
suçunu oluşturmaz. "Terbiyesiz, saygısız, riyakar, yalancı, lan,
ulan" vb. kaba ve nezaketsiz sözler hakaret suçu oluşturmaz. Örneğin,
kişinin ayakkabılarını çıkartıp ayaklarını masanın üzerine koyması veya
bağırarak konuşması hakaret sayılmaz. "Seni paramla satın alırım",
"İşyerimden defol git" gibi sözler kaba ve nezaketsiz sözler hakaret
suçuna vücut vermez. Olgusal bir gerçeği ifade eden sözler de hakaret suçu
teşkil etmez. Kıyafet alan birine, “bu kıyafet size olmaz, siz şişmansınız”
demek de hakaret değildir. Hakaret sayılmayan kelimeler, kanunda tek tek sayılmış değildir. Bir kelime veya söz,
muhatabın onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte değilse
hakaret suçu oluşmaz.
Eleştiri ve Hakaret Ayrımı
Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre,
"ağır, sert ve rahatsız edici" ifadeler şeref ve saygınlığı ihlal
etmediği sürece ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilir. Özellikle
siyasetçilere ve tanınmış kişilere yönelik eleştiri sınırları, sıradan
vatandaşlara göre daha geniştir. Ancak kişiye yönelik "küçük
düşürücü" sıfatlar kullanılması ifade özgürlüğü korumasından yararlanamaz.
Bu
makale, Türk Ceza Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuat referans alınarak
genel hatlarının açıklanması için hazırlanmıştır.Özel Hayatın Gizliliğini İhlal
farklı durumlar ve ayrıntılı hususlar içerebilir.Özel durumunuz için hukuki
danışmanlık almanız önemle tavsiye edilir.Konuyla ilgili tüm sorularınız ve
hukuki danışmanlık için Web sitemizde yer alan WhatsApp hattı üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
0 Yorum